Digitaal toetsen (2)



Bij het afnemen van toetsen met de computer vindt directe interactie plaats tussen de lerende en de computer. 
De leerling of student werkt meestal individueel aan de computer die reageert door bijvoorbeeld een vervolgvraag aan te bieden of door feedback te geven op een antwoord (Van Berkel, 2006). 
Alvorens te besluiten tot digitaal en interactief toetsen is het raadzaam na te gaan wat de toets geacht wordt te meten en waarom dit voortaan digitaal moet gaan gebeuren. Wat is de specifieke onderwijsleersituatie en wat is daarin nut en noodzaak van een digitale toets? Belangrijk is dat een toets aansluit op de leerdoelen van de cursus. Vervolgvraag is dan hoe ICT effectief en efficiƫnt kan worden ingezet, zodanig dat dit aansluit op de te toetsen kennis en vaardigheden.

Toetsen globaal genomen kan een onderscheid gemaakt worden in formatieve toetsen en summatieve toetsen. Formatieve toetsen gaan over bijsturing van  leerprocessen, ontwikkeling, zelfbeoordeling enz. Resultaten in de vorm van een cijfer zijn hier niet zo relevant, feedback wel.  Een formatieve toets is vaak een leerinstrument op zich. Voorbeeld van een formatieve toets is een ontwikkelingsgericht portfolio. Toetsen met een summatief karakter leiden tot beoordeling en selectie, beoordelingen met een formeel effect. Het gaat dan bijvoorbeeld  om een tentamen of deeltoets.
Een volgende stap is in kaart te brengen wat de toets specifiek verondersteld wordt te meten en welke typen vragen - gesloten of open - passend zijn in het soort toets. Gaat het om reproductie, dan is het mogelijk via een gesloten en eenvoudige vraagstelling in relatief weinig tijd veel te vragen.  De beoordeling is objectief en betrouwbaar. Risico is dat er oppervlakkig en voor de toets wordt geleerd. Dat lijkt dan spijtig, dat hoeft het niet altijd te zijn, in sommige gevallen is stampwerk of memoriseren nu eenmaal noodzakelijk, men denke aan jaartallen (niet teveel svp.) en woorden in een vreemde taal. Uiteraard doen we dit liefst binnen een betekenisvolle context dan wel rijke leeromgeving, helaas is dat niet altijd mogelijk of urgent. Gaat het bijvoorbeeld om reproductie van feitenkennis, dan kunnen gesloten vragen in de vorm van meerkeuze vragen prima volstaan.  Open vragen doen een ander beroep op het geheugen en bijbehorende cognitieve processen dan gesloten vragen. Open vragen zijn veelal complexer van aard, zoals bijvoorbeeld essay vragen, hierin gaat het om productie

Nu moet worden nagegaan wat de meerwaarde van ICT is. Wanneer  de vragen automatisch moeten worden nagekeken, zijn vooral gesloten vraagtypen bruikbaar. Het toetsen van reflectieve vaardigheden en attitudes leent zich minder voor automatisch nakijken. Wanneer het een summatieve en toets met gesloten vragen betreft, zijn de voordelen van ICT evident. Het gebruikmaken van vragenbanken, toepassing van multimedia en tijdwinst in nakijkwerk manifesteren de meerwaarde. Voordeel is ook dat de resultaten direct na afname van de toets voor leraar en lerende beschikbaar zijn. Voor degene die liever typt dan schrijft is het digitaal beantwoorden van open vragen een voordeel.  Een toets met een summatief karakter en bestaande uit open vragen  is echter niet met dezelfde snelheid te beoordelen als summatieve toets bestaande uit gesloten en bijvoorbeeld meerkeuze vragen.  
Het gebruikmaken van vragenbanken en toepassen van multimedia is in summatieve toetsen met open vragen uiteraard mogelijk, maar uit het oogpunt van efficiency biedt toetsen met open vragen minder voordelen dan digitaal toetsen met gesloten vragen. Wel is het mogelijk online peer feedback te organiseren, maar dat is dan met name relevant in formatieve toetsen en veelal niet van toepassing in summatieve toetsen.

Ongeacht de voordelen van toetsen met de computer of interactief toetsen blijkt in de praktijk dat het digitaal toetsen nog geen gemeengoed is in onderwijsland. Het blijkt moeizaam die voordelen in de praktijk te realiseren. 
Dat heeft z’n oorzaken in een gebrek aan visie, deskundigheid, software en infrastructuur. Die vier zijn op delen niet aanwezig, of niet in balans.

Wim Borghuis

Geen opmerkingen: